PARHAD

Paramedik

Ankara
info@parhad.org
2773

Ankara 112 Çalışanlarının Trafik Kazalarında Olay Yerinde Kaza Geçirme Sıklığı

Ankara 112 Çalışanlarının Trafik Kazalarında Olay Yerinde Kaza Geçirme Sıklığı ve Olay Yeri Güvenliği Bilgisinin Değerlendirilmesi
    
    ÖZET

    Amaç: Bu çalışmada; Ankara 112 Acil Sağlık Hizmetleri (ASH) çalışanlarının trafik kazalarında olay yerinde kaza ve ikinci bir trafik kazası geçirme, iletişim güçlüğü yaşama sıklıkları ile olay yeri güvenliği bilgi düzeyinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
    Yöntemler: Bu çalışma Ankara’nın merkez ve çevre ilçelerinde görev yapan 112 ASH çalışanlarında, Mayıs 2010’da yapılmış kesitsel tipte bir araştırmadır. Araştırmada aynı dönemde Ankara 112 ASH istasyonlarında çalışan 750 kişiden 568’ine (%75.7) ulaşılmıştır. Katılımcıların sosyodemografik özellikleri, olay yeri güvenliği ve iletişimle ilgili sorulardan oluşan bir anket formu araştırıcı tarafından katılımcıların istasyonlarına gidilerek yüz yüze görüşme tekniği ile doldurulmuştur. Ayrıca katılımcıların trafik kazası olmuş bir olay yerini belirten bir şema üzerinde boş kutucuklara 112, 155, 156 ve 110 ekiplerini doğru yerleştirme durumları saptanmıştır.
    Bulgular: Çalışmaya 76 Doktor, 108 Paramedik, 222 Acil Tıp Teknisyeni (ATT), 23 Sağlık Memuru, 56 Hemşire, 82 Şoför ve 1 Ebe olmak üzere 568 Acil Yardım çalışanı katılmıştır. Araştırmaya katılanların %55.3’ü kadın, %44.7’si erkektir. Katılımcıların yaş ortalaması 30.8±7.9 olarak bulunmuştur. 112 ASH’de çalıştıkları süre zarfında trafik kazası olmuş bir olay yerinde kaza geçirme sıklığı .4, ikinci bir trafik kazasıyla karşılaşma sıklığı ise .4’tür. Katılımcıların .7’si olay yerinde polis/jandarma ekipleriyle her zaman iletişim güçlüğü yaşadığını belirtmiştir. Katılımcıların sadece .2’si ekiplerin yerleşimini doğru yapmıştır.
    Sonuç: Ankara 112 ASH’de çalışanlarda olay yerinde kaza geçirme ve ikinci bir trafik kazası geçirme sıklığı oldukça yüksektir. Bütüncül bir yaklaşım gerektiren olay yeri güvenliğinin sağlanması için 112 ASH çalışanlarının konuyla ilgili bilgi düzeyleri artırılmalı, eğitimler belirli aralıklarla yenilenmeli ve kişisel koruyucu ekipmanın kullanımı sağlanmalıdır. (Gazi Med J 2012; 23: 1-5)

GİRİŞ
    Trafik kazaları toplumların sağlığına ve gelişmesine yönelik küresel bir tehdit durumundadır (1).
    Kaza ve yaralanmalardan sonra ölümlerin ’u ilk 3-5 dakikada; %54-60’ı ise ilk 30 dakikada meydana gelmektedir. Bu durum pek çok ülkede sistemli bir ilk yardım organizasyonunun kurulmasına zemin hazırlamıştır. Olay yerindeki ilk müdahalenin yetkili kişilerce yapılması ve uygun taşıma yöntemleriyle ölüm ve sakatlık oranının büyük ölçüde azalacağı anlaşılmıştır (2).
    112 Acil Sağlık Hizmetleri (ASH) ile uygun olmayan taşıma yöntemleri, bilgisizlik ve ihmal gibi nedenler sonucu kaynaklanan ölümlerin önlenmesi ve sakatlıkların azaltılması amaçlanmaktadır (3).
    Ambulans ekipleri, insan sağlığını tehdit eden her türlü durumda öncelikle görev almakta ve çoğu zaman olayın kontrol altına alınmasında ve sonlandırılmasında önemli bir görev üstlenmektedir (4).
    Herhangi bir kolluk kuvvetinin olmadığı ortamlarda 112 ASH ekipleri olay yeri güvenliğini kendi kendilerine sağlamak durumunda kalmaktadır. Bu da 112 ASH çalışanlarına asli görevlerinin dışında daha fazla yük, sorumluluk ve risk yüklemektedir (4).
    Trafik kazası olmuş bir olay yeri 112 ASH çalışanları açısından sayısız tehlikelerle doludur (4). Geçmişte olay yeri güvenliğinin olmadığı ya da kişilerin kendi güvenliklerini ihmal ettiği veya yeterli düzeyde önlem alamadığı ortamlarda ölümlü ve yaralanmalı olan üzücü olay/olaylar yaşanmıştır (5).
    112 ASH çalışanları, çalışma ortamının belirli bir sınırı ve yapısı olmadığından, dışarıdan gelebilecek her türlü tehlikeye ve etkiye açıktır. Bu nedenle güvenlik açısından alınacak tedbirler, alanda çalışan meslek grupları için çok daha hayati ve önemli bir konu haline gelmektedir (6).
    Bu çalışmada; Ankara 112 ASH çalışanlarının trafik kazalarında olay yerinde kaza ve ikinci bir trafik kazası geçirme, iletişim güçlüğü yaşama sıklıkları ile olay yeri güvenliği bilgi düzeyinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.

GEREÇ VE YÖNTEM
    Bu çalışma, Ankara’nın merkez ve çevre ilçelerinde 112 Acil Sağ- lık Hizmetleri’nde (ASH) çalışanlarda Mayıs 2010’da yapılmış kesitsel tipte bir araştırmadır.
    Araştırmaya, çalışmanın yapıldığı sırada Ankara İl Ambulans Servisi Başhekimliği’ne bağlı şehir merkezi ve ilçelerdeki 112 ASH istasyonlarında görev yapan 750 kişiden 568’i (%75.7) katılmıştır.
    Araştırmaya katılanların 76’sı doktor, 108’i paramedik, 222’si Acil Tıp Teknisyeni (ATT), 23’ü sağlık memuru, 56’sı hemşire, 82’si şoför ve 1’i ebedir.
    Katılımcıların sosyodemografik özellikleri, olay yeri güvenliği ve iletişimle ilgili sorulardan oluşan bir anket formu araştırıcı tarafından katılımcıların çalıştıkları istasyonlara gidilerek yüz yüze görüşme tekniği ile doldurulmuştur.
    Ankette Ankara 112 (Ambulans) ASH çalışanlarından trafik kazası olmuş bir olay yerinde 112 (Ambulans)-155 (Polis) ya da 156 (Jandarma)-110 (İtfaiye) ekiplerini trafik kazası olmuş bir olay yerinin çizimle şematize edildiği bir şekil üzerinde boş kutucuk olarak gösterilen yerlere yerleştirme yapmaları istenmiştir. Daha sonra katılımcıların kutucukların doğru yerleşiminin gösterildiği bir anahtar şekle göre doğru ya da yanlış yerleştirme yapıp yapmama durumları araştırıcı tarafından incelenmiştir (Şekil 1).
    Araştırma verisi SPSS 15.0 istatistik paket programına yüklenerek değerlendirilmiştir. Tanımlayıcı veri; Aritmetik Ortalama (±) Standart Sapma, frekans dağılımı ve yüzde olarak sunulmuştur. Ki-kare testi ve Fisher’in Kesin Testi uygulanmış p<0.05 olması istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir.

BULGULAR
    Çalışmaya katılanların bazı sosyodemografik özellikleri Tablo 1’de sunulmuştur. Araştırmaya katılanların %55.3’ü kadın, %44.7’si erkektir, %41.0’i 25-29 yaş aralığındadır ve %42.6’sı 3-4 yıldır çalışmaktadır.
    Katılımcıların yaş ortalaması 30.8±7.9 olarak bulunmuştur. Günlük çıkılan ortalama vaka sayısı 6.0±2.8, bir ayda karşılaşılan ortalama trafik kazası sayısı 7.9±7.3’tür.
    Tablo 2’de katılımcıların trafik kazası olmuş bir olay yerinde Polis/ Jandarma ekipleriyle iletişim güçlüğü yaşama sıklıkları sunulmuştur.
    Katılımcılar, Polis/Jandarma ekipleriyle olay yerinde iletişim güç- lüğü yaşama sıklığını .7 ile “her zaman”, %28.9 ile “sık sık”, %39.7 ile “ara sıra”, .7 ile “nadiren” olarak yanıtlamışlardır.


Şekil 1. Trafik kazası olmuş bir olay yerinde 112 ASH ekiplerinin ve diğer ekiplerin yerleşimi (7)

Tablo 1. Katılımcıların bazı sosyodemografik özellikleri, Ankara 112 ASH, 2010

 

Sayı

Yüzde(%)

Cinsiyet (n=568 )

Kadın

31 4

55.3

Erkek

254

44.7

Yaş grupları (n=551)

<24

110

20.0

25-29

226

41.0

30-39

111

20.1

>40

1 04

18.9

Görev dağılımı (n=568)

Doktor

76

13.4

Paramedik (AABT)

108

19.0

ATT

222

39.1

Sağlık memuru

23

4.0

Hemşire

56

9.9

Şoför

82

14.4

Ebe

1

0.2

Çalışma süreleri (n=564)

<2 yıl

151

26.8

3-4 yıl

240

42.6

5-6 yıl

82

14.5

7-8 yıl

27

4.8

>9 yıl

64

11.3



Tablo 2. Katılımcıların trafik kazası olmuş bir olay yerinde polis/ jandarma ekipleriyle iletişim güçlüğü yaşama sıklıkları, Ankara 112 ASH, 2010

Polis/Jandarma ekipleriyle olay yerinde yaşanılan iletişim güçlüğü sıklığı (n=395)

Sayı

*Yüzde(%)

Her zaman

54

13.7

Sık Sık

114

28.9

Ara sıra

157

39.7

Nadiren

70

17.7

*Kolon yüzdesi


    Tablo 3’de Ankara 112 ASH çalışanlarının 112 ASH’de çalıştıkları süre zarfında trafik kazası olmuş bir olay yerinde kaza geçirme durumları, geçirilen kazaların sonuçları, kazaların ne kadar süre önce geçirildiği ve geçirilen kaza ya da yaralanma türleri sunulmuştur.
    Katılımcıların .4’ü 112 ASH’de çalıştıkları süre zarfında trafik kazası olmuş bir olay yerinde kaza geçirmiş olduğunu belirtmiştir. Kaza geçiren katılımcıların %73.3’ü tehlikeyi atlattığını ancak yaralanmadığını, %26.7’si ise yaralandığını belirtmiştir.
    Katılımcıların %91.2’si söz konusu kazayı son 3 yıl içerisinde geçirmiştir. Katılımcıların geçirdikleri kaza türleri %43.3 ile kaza ortamındaki delici-kesici parçaların (cam parçası, kaporta parçası vb.) neden olduğu kazalar, %36.7 ile düşme, ile kişi ya da içinde bulunulan ambulansa araç çarpması, %3.3 ile kimyasal ajana maruz kalma ve %1.7 ile saldırı olarak sıralanmaktadır. Yaralanma türlerinin başında ise %35.7 ile sıyrık/çizikler ve %26.2 ile ezikler gelmektedir (Tablo 3).
    Tablo 4’de Ankara 112 ASH çalışanlarının, 112 ASH’de çalıştıkları süre zarfında trafik kazası olmuş bir olay yerinde kaza geçirme durumlarının mesleklere göre dağılımı gösterilmiştir.
    Mesleklere göre incelendiğinde; paramediklerin .8’i, doktorların .2’si, ATT’lerin .0’u, şoförlerin %9.9’u, diğerlerinin ise %9.5’i 112 ASH’de çalıştıkları süre zarfında trafik kazası olmuş bir olay yerinde kaza geçirdiklerini belirtmişlerdir. Ankara 112 ASH çalışanlarının, mesleklerine göre 112 ASH’de çalıştıkları süre zarfında trafik kazası olmuş bir olay yerinde kaza geçirme durumlarının dağılımları açısından istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmamıştır (p=0.20).
    Katılımcıların .4’ü 112 ASH’de çalıştıkları süre zarfında ikinci bir trafik kazasıyla karşılaşmıştır.
    Tablo 5’de Ankara 112 ASH çalışanlarının trafik kazası olmuş bir olay yerinde 112,155 ya da 156,110 ekiplerini kutucuklara doğru ve yanlış yerleştirme durumları sunulmuştur. Meslekler arasında kutucukları doğru/yanlış yerleştirme durumu açısından istatistiksel olarak anlamlı fark yoktur (p=0.11).
    Ankara 112 ASH çalışanlarının geneline bakıldığında; kutucukların doğru yerleştirilme yüzdesinin 14.2 olduğu görülmüştür.

Tablo 3. Ankara 112 çalışanlarının 112 ASH'de çalıştıkları süre zarfında trafik kazası olmuş bir olay yerinde kaza geçirme du­rumları, kaza sonuçları, kazaların ne kadar süre önce geçirildiği ve geçirilen kaza ve yaralanmaların türleri, Ankara 2010

Trafik kazası olmuş bir olay yerinde kaza geçirme durumu (n= 525)*

Sayı

Yüzde(%)

Geçirmemiş

450

85.7

Geçirmiş

60

1 1.4

Hatırlamıyor

15

2.9

Kaza sonucu (n=60)*

Tehlike atlatılmış, yaralanma yok

44

73.3

Yaralanma var

16

26.7

Kazanın ne kadar süre önce geçirildiği (n=34)*

1 yıldan az

14

41.2

1-3 yıl

17

50.0

4 yıl ve üstü

3

8.8

Geçirilen kaza türü (n=60)*

Kaza ortamındaki kesici, delici (cam parçası, 26 kaporta parçası vb.) parçaların neden olduğu kazalar

43.3

Düşme

22

36.7

Kişiye ya da içinde bulunulan ambulansa       9

araç çarpması

15.0

Kimyasal ajan

2

3.3

Saldırı

1

1.7

Yaralanma türü (n=16, yaralanma sayısı=42)**

Sıyrık/çizik

15

35.7

Ezik

11

26.2

Burkulma

10

23.8

Kırık

4

9.6

Yanık

2

4.8

*Kolon yüzdesi

**Birden fazla yaralanma türü belirtilmiştir. Yüzdeler toplam yaralanma sayısı üzerin­den hesaplanmıştır


Tablo 4. Ankara 112 ASH çalışanlarının,112 ASH'de çalıştıkları süre zarfında trafik kazası olmuş bir olay yerinde kaza geçirme durumlarının mesleklere göre dağılımları, Ankara 2010

Trafik kazası olmuş bir olay yerinde kaza geçirme durumu

Meslekler

Geçirmiş

Geçirmemiş

Sayı (n)

Yüzde (%)**

Sayı (n)

Yüzde (%)**

Doktor

9

12.2

65

87.8

Paramedik

18

18.8

78

81.2

ATT

20

10.0

1 80

90.0

Yardımcı sağlık       6

personeli*

8.8

62

91.2

Şoför

7

9.9

64

90.1

Toplam

60

11.8

449

88.2

 

 

 

*2=5.92

p=0.20


TARTIŞMA

    112 ASH ekipleri trafik kazalarına, çatışmalara, kavgalara, medikal acillere, tehlikeli madde olaylarına ve büyük çapta felaketlere görev çıkışı yapmaktadırlar (6).
    Trafik kazası olmuş bir olay yeri ise 112 çalışanları açısından sayısız tehlikelerle doludur. Buna rağmen bu meslek grubunun risklerine çok az değinilmiştir (6).
    2002 yılında A.B.D'de yapılan bir araştırmaya göre 1992-1997 yıllları arasında Acil Tıbbi Hizmetler (Emergency Medical Services, EMS)'in ölümlü olay verileri incelenmiş ve 100,000 çalışanda ölüm hızı 9.6 bulunmuştur. Buna karşın bu hız polislerde 100,000 çalışanda 6.1, itfaiye personelinde 100,000 çalışanda 5.7 olarak bildirilmiştir (6).
    Ankara 112 ASH çalışanlarında yapılmış olan bu araştırmaya katı- lanların %60.0'ının 30 yaş altında olduğu tespit edilmiştir. Araştırma katılımcılarının yaş ortalaması 30.8±7.9 bulunmuştur. Çalışanların genç yaşta bulunmasının sebebi son yıllarda ASH'ne alınan branşlaş- mış yeni personelin sisteme dahil edilmesidir.
    Meslek grupları açısından bakıldığında; paramedik ve ATT toplamlarının araştırmaya katılan toplam personelin %58.1'ini oluşturduğu görülmektedir. T.C. Sağlık Bakanlığı'nın son yıllarda 112 ASH'de sadece paramedik ve ATT istihdam etmesi bu sonucu ortaya çıkarmıştır. Gelecek yıllarda bu sıklığın Türkiye geneli 112 ASH'de ve Ankara 112 ASH'de daha fazla artacağı düşünülmektedir.
    Yaklaşık her on katılımcıdan biri olay yerinde her zaman, yaklaşık her dört katılımcıdan biri ise sık sık polis/jandarma ekipleriyle iletişim güçlüğü yaşadığını belirtmiştir. İletişim güçlüğünün nedenleri arasında kurumların farklı öncelikleri ve yaklaşım farklılıkları gösterilebilir. Örneğin; 112 ASH ekipleri öncelikle tıbbi müdahaleyi uygularken, bu esnada güvenlik güçlerinin kazazedelerden kimlik bilgilerini talep etmesi, olay yeri yönetiminde yetki sorunu ve karmaşası, etkili güvenlik tedbirlerinin alınamaması, yolun güvenliğinin etkin bir şekilde sağlanamaması, iletişim güçlüğünü doğurabilecek konulardır.
    Katılımcıların .4'ü 112 ASH'de çalıştıkları süre zarfında trafik kazası olmuş bir olay yerinde kaza geçirdiğini belirtmiştir. İncelenen her on çalışandan birinin trafik kazası olmuş bir olay yerinde kaza ge- çirmiş olması olayın boyutunu gözler önüne sermektedir. Bu sıklık, aynı zamanda 112 ASH ekiplerinin trafik kazalarında ne kadar fazla riskle karşı karşıya kaldıklarının bir başka göstergesidir.
    Katılımcıların yaklaşık 5’te biri ise 112 ASH’de çalıştıkları süre zarfında trafik kazalarına müdahale ederken olay yerinde ikinci bir trafik kazasıyla karşılaşmıştır. Bu durum olay yeri güvenliğinin 112 ASH çalışanları için önemli bir müdahale alanı olduğunu göstermektedir. Trafik kazası olmuş bir olay yerinde 112 ASH ekiplerinin ve diğer ekiplerin konumları koordineli çalışma açısından önemlidir. Avrupa ve Amerika sistemlerinde uygulanan prosedüre göre kaza alanının önünde 112 ekipleri, arkasında kolluk kuvvetleri ve daha arkada itfaiye ekipleri görev yapmaktadır (7).
    Katılımcıların geneline bakıldığında; kutucukların doğru yerleştirilme yüzdesinin 14.2 olduğu görülmüştür. Bu durum, Türkiye’de olay yerinde müdahale eden ekiplerde bilgi ve koordinasyon eksikliği olduğunu göstermektedir. 

Tablo 5. Ankara 112 ASH çalışanlarının trafik kazası olmuş bir olay yerinde 112-155 ya da 156-110 ekiplerini kutucuklara doğru ya da yanlış yerleştirme durumları, Ankara 2010

Meslekler

Doğru yerleştirmiş

Sayı      Yüzde

(n)           (%)**

Yanlış yerleştirmiş

Sayı Yüzde Toplam

(n)     (%)**

Doktor

   8

1 1.8

60

88.2

68

Paramedik

15

14.9

86

85.1

101

ATT

     37

18.2

1 66

81.8

203

*Yardımcı sağlık                9

personeli

12.7

62

87.3

71

Şoför

    4

5.6

67

94.4

71

Toplam

     73

14.2

441

85.8

51 4

 

 

 

 

*2=7.47

*p=0.11

*Hemşire, sağlık memuru, ebe **Satır yüzdesi


SONUÇ

Ankara 112 ASH’de çalışan katılımcılar arasında yaklaşık her on kişiden biri olay yerinde ikinci bir kaza ile karşılaştığını bildirmiştir. Polis/jandarma ekipleriyle iletişim güçlüğü yaşama da oldukça sıktır. Katılımcıların en sık karşılaştıkları kaza türü kaza ortamındaki kesici-delici parçalara bağlı kazalar ve buna bağlı olarak en sık görülen yaralanma türleri sıyrık, çizik, ezik ve benzeridir. Olay yeri müdahale ekiplerinin yerleşimi ise katılımcılarda tüm meslek gruplarında benzer olacak şekilde düşük düzeyde bilinmektedir. Bu nedenlerle, kendine özgü bir alanı olan trafik kazalarında olay yeri güvenliğinin sağlanması, diğer ilgili birimlerle iletişimin geliştirilmesi ve koruyucu güvenlik ekipmanların kullanımının artırılmasına yönelik olarak, 112 ASH ve Komuta Kontrol Merkezi (KKM) çalışanlarına, uygulamalı ve teknik hizmet içi eğitim programları düzenlenmeli, olası senaryolar üzerinde çalışılarak ve ortak tatbikatlar gerçekleştirilerek bu eğitimlerin daha etkili ve kalıcı olması sağlanmalıdır.
Çıkar Çatışması
Yazarlar herhangi bir çıkar çatışması bildirmemişlerdir. 

Prm Gökhan DEMİRALP
Parhad
Paramedik ve Hastane Öncesi Acil Tıp Derneği

KAYNAKLAR
1. Racioppi F, Eriksson L, Tingvall C, Villaveces A. Karayollarında trafik kaza¬larının önlenmesi (Avrupa İçin Bir Halk Sağlığı Perspektifi). Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Bölge Ofisi. İsveç; 2004.
2. Demirhan N. Türkiye'de 112 İlk ve Acil Yardım Hizmetleri ve Afetlerdeki Rolü. İstanbul; 2003.
3. Güneri S. Ankara 112 Çalışanlarının Çalışma Koşulları ve İş Memnuniyeti¬nin Değerlendirilmesi. Yüksek Lisans Tezi. Ankara, Gazi Üniversitesi. 2010.
4. Acil Ambulans Hekimleri Derneği. Olay Yeri Değerlendirmesi. Ambulans Ekipleri Standardizasyonu. p. 29-32.
5. Yorgancı M. Trafik kazalarında ilkyardım. 2008. Erişim Tarihi: 20 Eylül 2009. Available from: URL: http//www.isref.org.tr
6. Toscano GA, Windau JA. National census of fatal occupational injuries, 1995.Compensation and Working Conditions 1996;1:34-45.
7. Garner A, Lee A, Harrison K, Schultz CH. Comparative Analysis of Multip- le-Casualty Incident Triage Algorithms. Ann Emerg Med 2001; 38: 541-8. [CrossRef]